Vrijwilliger(1/3) - Luuk Kops

Luuk Kops 1 Een paar maanden geleden kwam ik voor het eerst in contact met SCS en had ik een eerste gesprek met Victor Wildeman. Voor mijn gevoel hinkte de beste man toen op twee gedachten. Hij vertelde vooral zeer enthousiast over het werk in Uganda en de plannen voor de komende periode. Maar als hij dan het idee had dat er wellicht een iets te positief beeld ontstond probeerde hij dit meteen weer wat af te zwakken. Er volgden dan een aantal stevige waarschuwingen met als duidelijke boodschap dat het geen vakantie zou worden maar af en toe behoorlijk zwaar zou zijn. Ook bij onze eerste ontmoeting in Nederland had ik dat gevoel, en ondertussen probeerde ik me aan de hand van deze wisselende verhalen een beeld te vormen van wat me te wachten stond. En aan de andere kant was het voor Victor uiteraard een raadsel of ik sowieso een hamer vast kon houden...

En om heel eerlijk te zijn had ik geen idee wat me te wachten stond. Het was immers ook de eerste keer dat ik met mijn voeten op Afrikaanse bodem zou staan. De eerste dagen in Kampala fungeerde Victor zo ongeveer als mijn persoonlijke gids, waardoor het me al snel enigzins bekend werd. Snel hebben we een rondje gemaakt langs de verschillende instanties en ik kan me niet herinneren dat ik ooit zoveel handjes heb geschud binnen een paar dagen! Een 'slow start' dus met ook een bezoekje aan de vrouwengevangenis, waarna we aan het echte werk konden beginnen in Kigo. En dat was wel even schrikken. Nog nooit had ik een gevangenis van binnen gezien, en op 7.000 kilometer van huis had ik helemaal geen idee wat dat voor zou stellen. De gevangenis is gebouwd in een rechthoek rondom een binnenterrein en heeft qua uitstraling het meeste weg van de barakken die ik me alleen kon herinneren van beelden uit de Tweede Wereldoorlog. En op het binnenterrein lopen gedurende de dag alle gevangenen rond, er wordt gekookt, gevoetbald, de was wordt gedaan, er wordt gebeden of gewoon een spelletje gespeeld. Maar op het moment dat ik voor het eerst de gevangenis binnenliep had ik het idee dat al deze activiteiten eventjes stopten. Het voelde alsof dik duizend zwarte koppies mijn kant op draaiden, en dat maakte wel indruk! De eerste tien minuten heb ik het oogcontact geloof ik maar vermeden, ik voelde me opeens ontzettend wit!

Langer dan tien minuten duurde dat gevoel overigens niet. Bovendien was ik al gewend geraakt aan het geven van handjes, dus dat werk kon ik rustig voortzetten. In de gesprekken die daarbij hoorden was ik nog niet erg getraind, maar dat was ook niet bepaald nodig. De verschillen tussen een Delftse student en een diepgelovige gedetineerde in Uganda zijn groot genoeg om dagen in gespreksstof te voorzien! Binnen korte tijd had ik dan ook niet meer door dat ik met gedetineerden te maken had, en vergat ik zowaar dat ik er heel anders uitzag. Het waren dan ook niet zozeer de verhalen waar ik van schrok, maar wel wat ik om me heen zag. Slapen doen ze gewoon op een betonnen vloer. Een gat in de grond als toilet deel je rustig met vijftig man. Soep, als je dat al zo mag noemen, wordt bewaard in een oude badkuip en van de rest van de dagelijkse maaltijd liep ook niet bepaald het water in mijn mond. En als je zou verwachten dat het personeel veel beter af is kom je bedrogen uit. Helaas zou ik zo nog wel even door kunnen gaan.

Luuk Kops 2 Maar uiteindelijk was ik natuurlijk gekomen voor het bouwen van de kliniek en de school. Na wat overleg en meetwerk in de cel van 8 bij 8 meter kon er een lijst gemaakt worden van de benodigde spullen. In Nederland ben je dan al een heel eind op weg, zo niet in Afrika. Het begrip 'bouwmarkt' is hier totaal onbekend en van vaste prijzen is absoluut geen sprake, zeker niet voor een 'Mzungu'. De zoektocht naar balken, houten panelen, spijkers, schroeven en het nodige gereedschap was dan ook niet binnen een paar uurtjes afgerond. Het kostte een aantal dagen en de nodige kilometers te voet voordat al het materiaal richting Kigo kon, en na twee weken was het voor mijn gevoel ook de hoogste tijd dat er iets gerealiseerd ging worden. Victor liet alles aan mij over; ik kreeg de volle vrijheid en dat nog wel in een gevangenis! Gelukkig kreeg ik hulp van een ploegje gedetineerden uit de gevangeniswerkplaats, die duidelijk beter konden omgaan met de beperkte mogelijkheden dan ik! Na twee dagen samen aan het werk te zijn geweest stonden de binnenwanden van de kliniek op hun plaats, waarna Victor een kijkje kon komen nemen naar de uitvoering van zijn oorspronkelijke ontwerp. Gelukkig was hij erg tevreden met het resultaat van mijn timmerkunsten, en over de jongens in de gevangenis is dat sowieso het geval!

Ondertussen loop ik hier alweer bijna een maand rond. En gedurende die maand ben ik redelijk gewend geraakt aan alle Ugandezen om me heen. Het is doodnormaal geworden dat je na een tochtje achterop een 'bodaboda' volledig onder het stof zit. Of dat ieder kind je hartelijk begroet met een luid 'Mzungu'! Ook kijk ik er eerder vreemd van op als iemand hier niet om hulp vraagt dan wanneer dat wel gebeurt. Het is kortom een fantastische ervaring om hier samen met mensen in de gevangenis aan het werk te zijn. Maar Victor had in één ding in ieder geval wel gelijk, het is geen vakantie!